Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Węgry. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Węgry. Pokaż wszystkie posty

niedziela, 22 maja 2011

"Dziedzictwo Estery", Sandor Marai.

Nie wiem czy to moje zmęczenie, przesyt ogólny, a może faktycznie trafiłam na słabszą książkę Maraiego (przekonałam się jednak do tej odmiany nazwiska, chociaż nadal nie podoba mi się wcale), ale tak czy inaczej "Dziedzictwo Estery" zaburzyło niesłabnące pasmo podziwów dla tego węgierskiego pisarza. Primo, miałam wrażenie, że jest to kalka z "Żaru" (tzn. odwrotnie, "Żar" jest późniejszy trochę, ale ja czytałam w innej kolejności). Podobny temat, czyli powrót po wielu latach, wyjaśnianie tajemnic i trójkąt, tym razem pan i dwie panie. Właściwie to cały zestaw bohaterów jest podobny, nawet starsza opiekunka z "Żaru", tutaj ciotka jako milcząca ostoja i opoka w tle.
Secundo, Estera mnie zdenerwowała nieprzytomnie swoją biernością. Tyle lat zakochana w zakłamanym, słabym człowieku, rozumiem, z uczuć ciężko wybrnąć. Ale w bólach nie ruszać dalej, tylko trwać... Oj nie, tego nie akceptuję, szkoda życia.
Tertio, doszłam do wniosku, że forma ani krótka ani długa (te książki są prawie jak opowiadania, długie opowiadania) przeszkadza mi w czytaniu. Trochę wnikam w świat przedstawiony, trochę poznaję bohaterów, niby się wczuwam, a tu pac, koniec, zamykamy teatrzyk.

Nie byłby jednak Marai pisarzem wybitnym, gdyby te zarzuty miały duże znaczenie przy szerszym spojrzeniu. Ponownie jestem pod wrażeniem jego sposobu pisania, tego jak waży słowa, nie nadużywa ich. Tym sposobem zmusza mnie do czytania z uwagą, nie pozwala na przebieganie tylko wzrokiem przez strony, Marai wyciąga potężną rękę przez małe literki i łapie za twarz.
Akurat w "Dzidzictwie Estery" najsilniej przykuł moją uwagę monolog o ludzkiej moralności, wygłoszony przez człowieka raczej określanego przez otoczenie jako żywe moralności zaprzeczenie. W krzywym skrócie, mówił, że człowieka moralność jest nabyta wtórnie, dzieci i zwierzęta takiego bonusu z natury nie posiadają. I Marai słowami jednego z bohaterów "Dziedzictwa Estery" krótko swoje myśli na temat przedstawił, jednocześnie ubierając w słowa część tego, co mnie się po głowie kołacze, i wiele więcej.

Oczywiście "Dziedzictwo Estery" to nie tylko tekst o moralności i rozwiązanie tajemnicy po latach. Jak to najwyraźniej z tym pisarzem bywa, na niewielu stronach zawiera bardzo wiele przemyśleń wplecionych w słowa bohaterów, mniej lub bardziej ukryte. Maksymalne wykorzystanie znaczenia skromnej ilości słów Marai opanował perfekcyjnie. I chociaż zdecydowanie bardziej cieszyła mnie lektura "Żaru", nie jestem pewna czy książki Maraiego mają za zadanie akurat "cieszyć".

I teraz leży na moim biurku gruba książka, fragmenty jego dzienników. Oj, nie lada wyzwanie, Tęczowym Misiem to on nie był. Na razie obejrzałam zdjęcia dołączone do pożyczonego wydania. Myślicie, że Marai obraziłby się na mnie za komentarz wstępny, że z twarzy wygląda zupełnie jak Wilde? Oczywiście rysy się różnią, ale jest to podobnie nieprzyjemna, obła, duża, nalana twarz. Aż dziw, że Wilde'a z taką twarzą uwielbiam szczerze.
W przypadku Sandora Maraiego o szczerym uwielbieniu mówić ciężko, jakby nie przystoi, ale cichutka sympatia może we mnie pozostać.

czwartek, 28 kwietnia 2011

"Żar", Sandor Marai.

Monolog starego wojskowego, dialog z przyjacielem, który przestał być przyjacielem 41 lat i 43 dni temu... A może ostatnia spowiedź?
Marai w "Żarze" napisał bardzo wiele bardzo zwięźle - mimo że to krótka książka, kilka razy musiałam przerywać, nagromadzenie treści w jednym akapicie rzucało się na mnie i przestawałam rozumieć, co czytam.
Ale powoli dotarłam do końca rozmowy, którą tak naprawdę jest "Żar", jest długą wypowiedzią starego generała, miejscami przetykaną krótkimi odpowiedziami starego (nie)przyjaciela. Dotarłam więc do końca historii starej jak świat, o dwóch panach i jednej pani, o ucieczce w tropiki, o straconych na wyczekiwaniu latach, o starości, zemście, zdradzie, miłości i wzajemnym niezrozumieniu, które między ludźmi jest równie powszechne, co źle dobrane koszule i poranne kawy.

"Żar" jest książką pełną bardzo ładnych, trafnych przemyśleń, które zdają się zgrabnie podsumowywać strukturę świata. Fragmenty dotyczące starości, fragmenty dotyczące przekleństw namiętności, fragmenty będące wyłącznie podsumowaniem małżeństwa rodziców głównego bohatera. Wszystkie te zdania miały sens i siłę, które do mnie przemawiały.
Również tytułowy żar, ostatni ślad uczuć, które czas zamienił w proch i pył.

Trochę nie nadaję się do pisania o takiej opowieści, jak "Żar", moje zwyczajowe okrągłe zdanka z dowcipem, zwykle lekkie jak piórka, nie pasują do krótkiej historii człowieka, który ponad 40 lat czekał na innego człowieka, tylko po to, żeby zadać mu dwa pytania. Jakaś obłędna prostota jest w tym czekaniu zawarta, jakieś przytłaczające uczepienie się życia tylko dla tej jednej prawdy, której się nie zna. A czy prawda ma aż takie znaczenie po latach? Czy wspomnienia mogą być źródłem prawdy? Czy jednak odpowiedź na dwa pytania była niezbędna generałowi, który wrósł w ściany swojego domu i czekał.

Pasuje mi styl autora, jego zwięzłość, jakby oschłość, absolutna trafność w doborze słów, pewne wyrafinowanie w pisaniu na tematy codziennie. A "Żar" wydaje się dobrym początkiem znajomości z jego fabularnymi dziełami. Sandor Marai może nie zafascynował mnie tak, jak swego czasu zdarzyło się z kilkoma innymi pisarzami, nie obudził rumieńców i palącej potrzeby wchłonięcia wszystkie co napisał, teraz, zaraz, natychmiast.
Ale zainteresował wystarczająco, żeby "Żarem" się nie skończyło.

piątek, 22 kwietnia 2011

O nikotynie.

"Nikotyna jest największym podarunkiem współczesnego życia i najsilniejszym ciosem: wynalazł ją diabeł, i człowiek nie może nic przeciwko niej uczynić, dopóki na ziemi panuje nuda. Nikotyna jest silną trucizną, nadto ogłupia(…) Dymek z papierosa okrywa świat miłosierną zasłoną z mgły; owo gorzkie szczęście i zapomnienie – to tylko pospolite chwilowe upojenie; któż jest tak silny, by z niego zrezygnować czy bodaj zrezygnować o chwilę wcześniej, niż to będzie bezwzględnie konieczne? Bo pewnego dnia będzie to konieczne(…) Wtedy odrzucimy ten gorzki niedopałek, raptownie przybierzemy na wadze, będziemy zdrowi, tędzy i nieszczęśliwi.
Ale do tej chwili! Jakbyśmy co dnia ssali gorzką pierś złej, a jednak uszczęśliwiającej pramatki! Wszak jakiś rodzaj gry i trucizny też jest niezbędny do życia; w przeciwnym razie nie byłoby to życie, lecz tylko zdrowie i rutyna."

Sandor Marai, "Księga ziół", Czytelnik, Warszawa, 2006r., str.89-90
Wczorajsza dyskusja ze znajomym dotycząca papierosów (jak to najczęściej w temacie nikotyny bywa, dyskusja mocno jałowa, bo też o czym tu gadać?) przypomniała mi o kolejnym z fragmentów "Księgi ziół", który do mnie mocniej trafił.
Wiem, że to trucizna, że to nałóg, "pospolite, chwilowe upojenie", dokładnie.
Ale jest w papierosach przyjemność, jest pewna (wmówiona może) inspiracja, dymne wyciszenie.
I trafia Marai w samo sedno, bez tych skazanych na potępienie ciągot jesteśmy zdrowi, tędzy i nieszczęśliwi.

piątek, 8 kwietnia 2011

O wybredności.

"I ćwicz swoją duszę w nieubłaganym poczuciu wybredności(...) Świat coraz bardziej upodabnia się do domu towarowego Woolwortha, gdzie za szóstaka jest do nabycia, w marnym wykonaniu, wszystko, co może zadowolić - szybko, tanio i w lichym gatunku - powszechne marzenie tłumów skłonnych do rozkoszowania się byle czym(...) Wybieraj! Nie grymasząc i kręcąc nosem, ale surowo i bezlitośnie. Nigdy nie możesz być wystarczająco wybredny w kwestiach moralności i ducha. I nigdy nie możesz być wystarczająco konsekwentny, gdy mówisz: to jest szlachetne, a to fałszywe, to jest wartościowe, a to tandetne."
Sandor Marai, "Księga ziół", Czytelnik, Warszawa, 2006r., str.78-79.
Jak zapowiadałam, Marai cytatem powraca.

Różne myśli zapisane są w "Księdze ziół", z niektórymi się zupełnie nie zgadzam. Ale akurat powyższe w wersji skróconej mogłabym mieć na lustrze zanotowane: "wybieraj surowo i bezlitośnie".

czwartek, 31 marca 2011

Przedmowa.

"Księgę ziół" Sandora Marai czyta się specyficznie. Powoli. Na jeden raz nie warto, szkoda lecieć hurtem przez pół książeczki złotych myśli, a też po pół strony, raz dziennie... Już w przyszłym roku skończę.

Zbiór jego podsumowań życia, śmierci, wszystkiego co w trakcie się wydarza, od drobnostek po wielkie słowa. Szczególnie wyraźny rozdźwięk między mną a autorem to jego wiara, która przebija z wielu fragmentów, a kiedy mądry facet pisze o Bogu, czytanie jego książki robi się podwójnie interesujące.
W pierwszym zdaniu Marai napisał "Czytelniku, ta książka chciałaby być szczera". I jest, a przynajmniej ja taką szczerość kupiłam, uwierzyłam w tę jego szczerość.
Zaskoczyła mnie całkowita powaga, spodziewałam się jednak kilku przymrużeń oka. Nie ma, jest krótko, na temat, jakby statecznie i z namysłem. Rozsądnie i w jakiś sposób niepodważalnie.

Nie sposób tak naprawdę zrecenzować "Księgi ziół", bo i jak. Ale pozwoliłabym sobie zacytować kilka fragmentów, które najbardziej utkwiły mi w pamięci. Nie wszystkie za jednym zamachem, po jednym, po jednym, z czasem zbierze się ich trochę.

Na początek pokazałabym Wam sam początek... Lepszej dedykacji jeszcze w życiu nie widziałam. Właściwie ta dedykacja to może nawet najlepsza część "Księgi ziół"?
Książkę tę dedykuję Senece, ponieważ uczył, że bez moralności nie ma człowieka.
I Epiktetowi, ponieważ uczył o tym, co jest w naszej mocy. I Markowi Aureliuszowi, który nauczył się od Epikteta , czym jest to, co jest w naszej mocy – i był cierpliwy.
I Montaigne’owi, ponieważ był pogodnego usposobienia i nie przejmował się tym, co stanie się z jego dziełem po śmierci. I w ogólności stoikom, którzy pocieszali, kiedy nie było pociechy na ziemi, i nauczali, aby nie bać się śmierci ani niewolnictwa, ani biedy, ani choroby. I dwóm-trzem mężczyznom, którzy byli moimi przyjaciółmi i prawdziwymi mężczyznami. I dwóm-trzem kobietom.

Sandor Marai, "Księga ziół", Czytelnik, Warszawa, 2006r., dedykacja na str.5