Pokazywanie postów oznaczonych etykietą nagroda Bookera. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą nagroda Bookera. Pokaż wszystkie posty

sobota, 6 października 2012

"Życie Pi", Yann Martel

Liritio cierpi na przypadłość wredną, syndrom odkładania dobrego. Na później, na nigdy...
W niewiedzy, to przede wszystkim, odkładając nie wiem, że odkładam dobre, dla mnie najlepsze. I tak sobie odkładam na niewiadomą przyszłość, a potem się smucę, że tyle czasu to "najlepsze" omijałam, poznając zamiast tego jakieś inne i chyba gorsze.
I nie tylko o książki się to "odkładanie" obija, ale spóźnione życiowe różne decyzje to nie temat na tutaj.

"Życie Pi" Yanna Martela wydane było w 2001 roku, po polsku (chyba) dwa lata później. I tę nagrodę Bookera pamiętam, i Martela na półkach bibliotecznych pamiętam, i wieloletnie mijanie się również. I odkładanie... Sześć lat zajęło mi przeczytanie "Życia Pi", w końcu się udało, już jakiś czas temu. Potem jeszcze raz i jeszcze raz. Liritio czyta książki wielokrotnie, nie wszystkie oczywiście, tylko te liritiowe.

Strona 11sta, "od autora", pewien starszy pan mówi: "Znam pewną historię, która sprawi, że uwierzy pan w Boga". Uff, zdanie pułapka, nie wyobrażam sobie historii, która sprawia, że uwierzy się w Boga. "Życie Pi" również tą historią nie jest, "Życie Pi" jest fikcją... Chociaż może coś podobnego kiedyś było prawdą, może by mogło?

Włos mi się na głowie zjeżył, kiedy zobaczyłam zwiastun ekranizacji. Nie! "Życia Pi" się nie zekranizuje, myśli się nie ekranizuje, jedynie wydarzenia. A w "Życiu Pi" wydarzenia są cenne, ale to co w głowie cenniejsze. Ang Lee może nakręcił dobry film, ale to nie będzie "Życie Pi".
I dylemat nierozwiązywalny, czy spopularyzować to, co najlepsze... To lepiej czy gorzej?
Skłonię się do wersji, że jednak lepiej. Film to dla książki reklama rewelacyjna, film za duże pieniądze, w tym przeklętym 3D to reklama największa, a literki nie znikają od masowego czytania. Magia też nie zniknie, najwyżej odrobinę się ta magia publicznie wyświechta.
Ale taka prywatna, moja, zostanie bezpieczna, więc jednak film to reklama dobra. Tylko w przypadku "Życia Pi", zupełnie nieprawdziwa, tego się nie zekranizuje...

Teraz wypada zacząć od stwierdzenia, że książka, której pierwsze strony dotyczą dość szczegółowej specyfiki leniwców, nie może być książką złą. Druga połowa strony 19stej: "Leniwiec to zwierzę szalenie intrygujące. Jego jedynym autentycznym nawykiem jest bierność."
Na pewno bierność nie jest nawykiem bohatera historii, Pi Patela. Wychowywany w towarzystwie zwierząt (ojciec był dyrektorem ZOO), nazwany na część najwspanialszego (według przyjaciela rodziców) paryskiego basenu, Piscine Molitor Patel.

W pewnym momencie "Życia Pi", Pi Patel znajduje się na Oceanie Spokojnym w szalupie ratunkowej, w nie lada zróżnicowanym towarzystwie zebry, hieny, samicy orangutana, tygrysa bengalskiego i jednego szczura. Chociaż większą część tej raczej niefortunnej podróży przebywa już tylko z tygrysem, tłoczne początki Pi w szalupie też zasługują na wzmiankę.
"To, jak mogłem przez dwie i pół doby nie zauważyć ważącego czterysta pięćdziesiąt funtów tygrysa bengalskiego w długiej na dwadzieścia sześć stóp szalupie, pozostawało zagadką, której rozwiązanie odkładałem również na później, kiedy będę miał więcej sił. Ów swoisty cud z pewnością czynił z Richarda Parkera [tygrysa] relatywnie największego gapowicza w historii podróży morskich."
Yann Martel, "Życie Pi", Wyd. Znak, Kraków 2004r.,str.154.
"Życie Pi" zawiera w sobie tak wiele, tak pięknie, że można się zachłysnąć. Z jednej strony zwyczaje zwierząt, z drugiej religia, a właściwie religie trzy. Pantera, która uciekła z ZOO i te leniwce z początku. A na koniec surykatki w gromadzie. Ogrom Oceanu i tygrys, i łowienie żółwi, i tratwa z wioseł, i raz nawet wieloryby. I wszystko, co siedzi w głowie Pi, samotnego chłopca w szalupie. Z tygrysem. Jakbyście kiedyś znaleźli się w podobnej sytuacji, "Życie Pi" bardzo porządnie wypunktowuje strategię tresowania tygrysa z tratwy.
Ha, po lekturze poczułam się prawie kompetentna do wykonania takie tratwowej tresury. Prawie - resztki rozsądku w Liritio siedzą.
"Tu muszę powiedzieć kilka słów o strachu. Strach to jedyny prawdziwy przeciwnik życia. To jednocześnie adwersarz mądry i podstępny. Obce jest mu poczucie przyzwoitości, za nic ma prawa i konwencje, nie zna litości. Uderza w najsłabszy punkt, który znajduje łatwo i nieomylnie. Zaczyna się w mózgu, zawsze."
Yann Martel, "Życie Pi", Wyd. Znak, Kraków 2004r.,str.181.
Ja się cieszę "Życiem Pi", po dziecinnemu, bez pytań o wiarygodność wciągam się w tę książkę za każdym razem. Jest słodką, śliczną historią niecodziennych zdarzeń na środku oceanu i niecodziennej osobowości ukształtowanej przez próby rozumienia natury zwierząt i próby rozumienia natury różnych wyznań. Przy tym jest historią upartej chęci przetrwania, krwawą, tragiczną, czyli smutną, a jednak słodką. Niby niemożliwe, ale jest.
A największą (i jedyną) jej wadą jest to, że Pi Patel nigdy nie istniał. Ale może właśnie na tym polega uwierzenie w taką historię - chce się potem wierzyć, że Pi istnieć by mógł.

Każdemu bym "Życie Pi" poleciła, każdemu wepchnęła w ramiona, żeby przeczytał i o zwierzętach, i o potężnym żywiole, i o tak całkiem prawdziwie dzielnym, małym Pi na środku wielkiej wody.
Mam wrażenie, że spokojne, otwarte przyswojenie takiego tworu jak "Życie Pi", to po prostu musi zmieniać nas na lepsze. Nie ma innej możliwości.

sobota, 13 marca 2010

"Tajemnica rodu Hegartych", Anne Enright.

„Spadam tak od miesięcy. Od miesięcy spadam w swoje życie. I zaraz w nie trafię.”

Tym zdaniem książka się kończy, ale może powinna się zaczynać? W ramach ostrzeżenia dla czytelnika, który od pierwszej strony wpada w życie Veroniki i niewiele z niego rozumie.
Czytając opis na okładce, tytuł, spodziewałam się czegoś zupełnie innego. Dlatego pierwszym stronom towarzyszyło nie tylko niezrozumienie, ale także lekkie rozdrażnienie. Ja się nastawiłam na wspaniałą powieść o tajemnicy rodzinnej, a zamiast tego czytam wynurzenia jakiejś nie do końca zdrowej psychicznie kobitki o jej życiu rodzinnym i o wyobrażeniach na temat jej babci.
Ale po jakimś czasie tknęło mnie, że może coś w tym jest? I kiedy przestałam traktować Veronicę jak wariatkę – wariatką być przestała. Została tylko odrobinę denerwująca kobieta z problemami. I wyłoniła się też tajemnica. I opowieść o rodzinie.

„Wszystkie wielodzietne rodziny są takie same. (…) Zawsze się trafi jeden pijak. Zawsze się trafi ktoś molestowany w dzieciństwie. Zawsze się trafi ogromna kariera, z wieloma domami w różnych krajach, do których właściciel nikogo nie zaprasza. Zawsze się trafi tajemnicza siostra.”
*

Nie pochodzę z wielodzietnej rodziny, więc nie wiem ile w tych słowach prawdy, ale niewątpliwie do Hegartych pasują jak ulał. Tylko sposób patrzenia Veroniki na świat jest tak nieprzyjemny i depresyjny, że zamiast opowieści wciągającej dostajemy męczącą. Główna bohaterka jest jakby lekko dysfunkcyjna – podobnie jak większość jej otoczenia. I nie wiem, czy ta tajemnica sprzed lat była tego przyczyną, czy po prostu Veronica taka miała być – trochę nużąca swoim antypatycznym charakterem.
„Tajemnicę rodu Hegartych” czytałam skokami, w pewnych miejscach nie mogłam się oderwać, żeby potem znowu ziewać nad swobodnym przepływem myśli Veroniki. Taka jest ta książka – wszystko poza narratorką jest całkiem interesujące.
Tytułowa tajemnica sama w sobie zbytnio nie zaskakuje, ale wątpię, żeby miała zaskakiwać. To nie jest opowieść z zagadką w tle, ale psychologiczna wycieczka po umyśle kobiety obciążonej traumą z dzieciństwa. Właściwie nawet nie jej traumą.
Kiedy oddzielić prywatne przemyślenia Veroniki od reszty, „Tajemnica rodu Hegartych” staje się bardzo wciągającą historią zła, którego skutki ciągną się pokoleniami i zapewne nigdy nie znikną całkowicie. Veronica jest chyba jedyną osobą w rodzinie, która domyśla się przyczyn samobójstwa swojego brata, ale z drugiej strony nigdy nie wiadomo. Hegarty’owie są barwni, odrobinę podłamani psychicznie i mało ze sobą zintegrowani, ale interesujący. Niestety Veronica sama w sobie męczy nieprzystosowaniem, chociaż ładnie komentuje swoje otoczenie – szczególnie dwie córki.

Chociaż miejscami miałam ochotę cisnąć książkę w kąt, czytało się ją raczej gładko. W porównaniu jednak z innymi nagrodami Bookera, „Tajemnica rodu Hegartych” raczej nie poraża. Ale również odzywa się w tej recenzji moje małe spaczenie, mianowicie niechęć do literatury irlandzkiej. Jakoś wszystkie irlandzkie książki, które czytałam, sprawiają wrażenie, jakby każdy w tym kraju dziwnie zaciągał i hodował owce, w wolnych chwilach wydłubując nożem brud zza paznokci. A przecież tak nie może być! Nigdy tam nie byłam, ale Irlandia to zapewne piękny kraj, chociaż jej mieszkańcy może nie są aż tak życzliwi, jak głosi powszechna opinia.

*"Tajemnica rodu Hegartych", Anne Enright, tłumaczenie Anny Kołyszko, Wyd. Literackie 2008, s.203

piątek, 22 maja 2009

"Amsterdam", czyli nieprzyjemnych ludzi ciąg dalszy.

Pierwsza była „Pokuta” – zbytnio nie bolało, chociaż zachwytów większości raczej nie podzielam.
A teraz „Amsteradam”, bo uznałam, że skoro autor tak podobno znamienitych książek zasługuje na co najmniej drugą szansę, to mogę zacząć od nagrody Bookera.
Teraz pytanie do publiczności. Czy tylko ja nie jestem w stanie poczuć choćby cienia sympatii dla któregokolwiek z postaci wykreowanych przez McEwana? Tak samo jak „Pokuta”, „Amsterdam” zniesmaczył mnie swoimi bohaterami i teraz nie jestem pewna, czy szans McEwana będzie więcej, niż dwie.
Z jednej strony można podziwiać jego wnikliwość w obnażaniu prawdziwej natury ludzkiej (oczywiście paskudnej) i dobry styl – a współcześnie dobry, ładny styl to coś wcale nie tak często spotykanego. Podoba mi się jak McEwan pisze. Szkoda tylko, że dużo mniej przypada mi do gustu to, co pisze.
„Amsterdam” jest krótką książką, zwięzłą w treści historią. Czterej mężczyźni na pogrzebie kochanki trzech i żony czwartego z nich. Dwaj przyjaciele, polityk i powszechnie nielubiany wydawca. Ich działania z następnych dni zatrzęsą czterema prywatnymi światami w sposób dość makabryczny, ale w tej makabrze bardzo mało groteskowy. Bardzo dobrze dobrany jest do książki cytat z pierwszej strony – co samo w sobie jest rzadkością, bo w połowie wypadków te cytaty to ni przypiął i wypiął.

„Przyjaciele, którzy się tu spotkali i w objęcia sobie padli, odeszli;
Każdy do własnych błędów.”
W. H. Auden, „Rozstaje”
Nie wiem dokładnie dlaczego, ale mnie McEwan jakoś nie pasuje. Wiem, że pisze o fałszywej moralności, o złej naturze ludzkiej, o skazach charakteru i błędnych, koszmarnych wyborach, wiem, że swoją książką tak mnie odrzuca, bo podłość i małość ludzi, których opisuje jest aż nazbyt realna. Ale mimo wszystko jest nieprzyjemny w sposób, którego nie mogę znieść. Zdaję sobie sprawę z tego, że żaden z tych tematów nie jest uroczy i zabawny, ale to nie w tym rzecz. W każdej historii są ciemne strony, ale odrobina ironii, jakiś błysk nieokreślonego czegoś, który inni pisarze wplatają w swoje książki, który pozwala mi na chociaż półuśmiech goryczy, McEwan postanawia omijać.
A ja czytam jego książki z grymasem lekkiego zniesmaczenia i przestrachu na twarzy.
Czy ktoś go uratuje w moich oczach?

wtorek, 12 maja 2009

"Biały Tygrys", czyli siedem nocy złośliwości.

Trochę czasu upłynęło, odkąd czytałam książkę, która by mi się aż tak podobała. Ostatnio jakoś nie mam szczęścia i trafiam na lektury może nie średnie, ale bez rewelacji. O wiem, już dawno (ostatnie było chyba „Sercątko”) nie czytałam książki, od której nie mogłam się po pewnym czasie oderwać. To chyba najlepsza reklama, jaką mogłam napisać, teraz właściwie powinnam postawić kropkę i tyle. Ale nie byłabym sobą, gdybym nie napisała czegoś więcej.
Tytułowy Biały Tygrys to jeden z przydomków głównego bohatera, który nie ma imienia. Większość nazywa go Balram i ów Balram pisze list do chińskiego premiera. Szczególny list, w którym opisuje swoją historię, na przykładzie której ilustruje rzeczywistość Indii.
„Myślę Ekscelencjo, że ja też powinienem zacząć od złożenia pocałunku na dupie któregoś boga.
Którego zatem? Bo jest naprawdę duży wybór.
Muzułmanie mają jednego.
Chrześcijanie trzech.
A hinduiści trzydzieści sześć milionów.
W sumie mogę więc wybierać spośród 36 000 004 boskich dup.”
Złośliwy, sarkastyczny, prześmiewczy i trochę zgorzkniały. Mnie rozbroił sposób, w jaki Adiga pokazał Indie. Chcąc nauczyć premiera Chin przedsiębiorczości, Balram odkrywa całe zepsucie i korupcję bogatych i prawie że genetycznie dziedziczoną służalczość całej reszty. Czy ma za złe światu, że historia jego życia zaczęła się tak, a nie inaczej? Że nie miał szansy na edukację, na poznanie świata, na godność płynącą z posiadania pieniędzy, które ratują ludzi przed błaganiem. Chyba nie, Balram jest cynicznie nastawiony do świata i ma ogromny dystans do siebie. Zrobił to, co zrobił, wyszło jak wyszło i wie, że ma szczęście, że znalazł w sobie siłę na zmianę własnego losu. Że ze sługi zamienił się w pana. A całe swoje dotychczasowe życie opowiada, wyśmiewając innych i samego siebie za tak długi czas przynależenia do tych „innych”.
Indie Białego Tygrysa to trochę śmiech na sali, ale z drugiej strony jedynie koszmarny poziom życia większej części społeczeństwa (nie ma to jak żyć w kraju trzeciego świata) oddziela jego kraj od rzeczywistości Zachodu. My mamy wodę w kranie i szkoły dla małych dzieci, reszta jest w miarę podobna. No dobra, trochę może przesadzam.

„Ha!
Prądu nie ma.
Kran – popsuty.
Dzieci – za szczupłe i za niskie jak na swój wiek, o wielkich głowach, w których oczy błyszczą tak wyraziście, jak wyraźnie nieczyste jest sumienie rządu Indii.
Tak, typowa rajska wioska, panie Jiabao. Muszę kiedyś pojechać do Chin i zobaczyć, czy wasze rajskie wioski są lepsze.”
Ponieważ ja uwielbiam w książki, w których pojawia się kilka elementów, dystans bohatera do świata i samego siebie, ironię, wręcz wyśmiewanie rzeczywistości, dużo nowych informacji na temat, o którym wcześniej nie miałam pojęcia i główny bohater, którego rozumiem, „Biały Tygrys” jest książką dla mnie idealną. Chociaż nie znam reszty nominowanej w tym roku do nagrody Bookera, mogę z łatwością uwierzyć, że Adiga naprawdę na tę nagrodę zapracował.

„Więc jeśli Pana kierowca kartkuje „Tygodnik o Morderstwach”, proszę zachować spokój. Nic Panu nie grozi. Wręcz przeciwnie.
Robić w portki trzeba wtedy, Panie Jiabao, kiedy kierowca zaczyna czytać o Gandhim albo Buddzie.”